Allah, her şeyi bilendir. Kulun ne yapacağını iradesini hangi yönde kullanılacağını bilir ve ona göre takdir eder.

Allah'ın yaratması süreklidir. Kul; "Allah benim için böyle yazmış, böyle yapıyorum.' diyemez. Allah, kulun ne yapacağını önceden bildiği için öyle takdir etmiştir. Mesela; Güneşin, hangi gün, kaçta tutulacağını önceden takvimin yazması gibi, güneşin de tutulmasının takvim öyle yazmasıyla alakası olmadığı gibi.

Kur'an'da:

• "Allah kötülüğü emretmez. " (Araf: 28)
• "Sana gelen kötülük nefsindendir. " (Nisa: 79)
• "Allah kullarının kötülüğüne razı olmaz. " (Zümer:7)

Buyurulması Allah'ın kulunu bir işe zorlamadığının delilidir.

Sonra iyilik yapanı mükafatlandırması kötülük yapanı cezalandırılacağı vaadi insanın iradesi ile hareket ettiğini ifade eder.

Allah insanı irade dışı olan şeylerden mesela doğması, ölmesi, cinsiyeti, göz rengi, ırkı gibi sorumlu tutmamıştır.

Allah'ın takdiri kulunu iradesine mani değildir. İnsan yaptığı bir şeyi "ben yapmadım" diyebilir mi?

Kur'an'da:

"Kim iyi iş yaparsa kendi lehine, kim de kötülük yaparsa kendi aleyhinedir. "buyuruyor. (Fussilet:46)

Bir atasözümüz var:

"İsteyen belasını, isteyen de Mevla 'sını bulur. " diye.

Kader insanı zorlamış olsa sorumluluğun sevabın cezanın anlamı kalmaz. Kul itiraz eder. "Sen yazdın, ben yaptım. " der

Şu ayetlerde mesela apaçıktır:

"Dileyen iman etsin, dileyen küfretsin. " (Kehf:29)

"Kim hidayet yolunu seçerse, bunu kendi iyiliği için seçmiş olur. Kim de doğruluktan saparsa kendi zararına satmış olur. Kimse başkasının günahının cezasını çekmez. " (İsra:15)

Şair şöyle diyor:

Hiç kuluna zulmeder mi Hüdası, Kulun çektiği kendi cezası.

Kaderi yanlış anlayan çalışmaz aç kalır. Çalışmamakta Kaderin bir icabıdır. "

Bu ayete göre: "Tedbir kuldan, takdir Allah'tan Adam; Kur'an dinler, ezan dinler kafir iken küfrü bırakıp Müslüman olur. "

Biri sadaka verir belayı def eder. Dua eden duası 1 olursa, durumu değişir.

Hz Ömer'in şöyle dua ettiği nakledilir:

"Allah'ım eğer adımı şakiler arasına yazdıysan sil eğer adımı saitler arasına yazdıysan sabit kıl. "

İnsan çalışmazsa rızkından mahrum olur. Tedbiri elden bırakan, kötü kazaya uğrar. Yani İnsan iradesi dışında olanı değiştiremez. Ama iradesi dahilinde olanı değiştirebilir. Mevcut durumu tedbir alarak değiştirebilir.

Günah işleyen pişman olur, tövbe eder, sevaplı işlere yönelir. Günah, sevap ile değişir.

İbadet etmeyen aklını başına toplar salih kul olur.

Kur'an'a bakarsak Allah; "Dosdoğru ol. Dua edin.

Tövbe edin. İyilik yapın. "

Bir de "intihar etmeyin " diyor. Kul intihar ederse ölüm şekli değişir.

Mesela bulaşıcı hastalıklardan sakınırsa, korunursa hasta olmaz. Peygamberimiz, Karantina uygulanmıştır. "Hasta olan tedavi olsun" demiştir. Bir şeyin hayırlısını dilemek şerden kurtulmak içindir.